Navigeer snel naar 

0

Introductie bij de instrumenten

Klimaatadaptatie gaat om het klimaatbestendig inrichten van een gebied. Dat betekent dat we de effecten van klimaatverandering tot een aanvaardbaar niveau willen beperken. Dat aanvaardbaar niveau is niet in harde normen vastgelegd. Adaptatie is iets dat via ontwerpend onderzoek op een interactieve manier tot stand komt.

Klimaatadaptatie gaat om het klimaatbestendig inrichten van een gebied. Dat betekent dat we de effecten van klimaatverandering tot een aanvaardbaar niveau willen beperken. Dat aanvaardbaar niveau is niet in harde normen vastgelegd. Adaptatie is iets dat via ontwerpend onderzoek op een interactieve manier tot stand komt.

Dat blijkt uit de aanpak van veel van de cases in dit boek, en uit recent uitgevoerde klimaatateliers en proeftuinen voor klimaatadaptatie. Bij deze praktijkvoorbeelden gaat het om het gezamenlijk met stakeholders verkennen van de bedreigingen van klimaatverandering en van de mogelijkheden en kansen die klimaatadaptatie biedt.

In Nederland zijn de afgelopen jaren diverse instrumenten ontwikkeld ter ondersteuning van beleid op het gebied van  klimaatadaptatie. Veel daarvan zijn ontwikkeld in projecten van de onderzoeksprogramma’s Klimaat voor Ruimte en Kennis voor Klimaat, maar ook andere programma’s hebben bijgedragen. De instrumenten bieden hulp bij het klimaatbestendig  inrichten van een gebied. Een groot aantal hiervan zetten we in dit deel van het praktijkboek op een rij. We presenteren hier geen technische modellen of rekentools die alleen door de experts zelf gebruikt kunnen worden. Het gaat hier om beleidsondersteunende instrumenten die met of zonder begeleiding van buitenaf, bijvoorbeeld door adviesbureaus, te gebruiken zijn.

Planning voor een klimaatbestendige inrichting kunnen we zien als een cyclisch proces, waarbij men via ontwerpend onderzoek tot een beter inzicht komt in de kansen en bedreigingen voor een gebied. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft in de klimaatwijzer een stappenplan opgenomen, dat een cirkel volgt van voorverkenning tot en met beheer, zie 'media'.

Omdat we hier instrumenten bespreken die gericht zijn op klimaatadaptatie in het plannen van ruimtelijke  ordeningsprojecten laten we realisatie en beheer buiten beschouwing. In de fasen van voorverkenning, verkenning en planstudie worden effecten van klimaatverandering verkend en mogelijke oplossingen bedacht en geëvalueerd. Wij hebben de instrumenten ingedeeld naar de verschillende fasen in de plancyclus, zie 'media':

  1. Effectanalyse (wat komt er op ons af)
  2. Ontwerpoplossingen (hoe kunnen we ons aanpassen)
  3. Evaluatie (hoe kom ik tot een keuze)

Bij het bepalen van de effecten die klimaatverandering heeft op een gebied is de Klimaateffectatlas een handig instrument. Voor het ontwerpen van ruimtelijke oplossingen zijn de databases voor adaptatiemaatregelen te raadplegen en kunnen interactieve klimaatateliers worden georganiseerd. Voor de evaluatie van de gekozen oplossingen zijn instrumenten als Duurzaamheidsprofiel op Lokatie en de MKBA voorhanden. De instrumenten geven inzicht in ontwikkelingen op de lange termijn. Ze helpen u als professional te bij bepalen welke adaptatiemaatregelen meerwaarde of zelfs winwinsituaties opleveren.

In dit deel van het praktijkboek vindt u twintig verschillende instrumenten kort beschreven. Dat kunnen online tools zijn, die u zelf of met begeleiding kunt gebruiken of handreikingen hoe u bepaalde beleidsondersteunende instrumenten toe kunt passen.

Klimaatateliers

Klimaatateliers zijn bijeenkomsten die zijn bedoeld om kennis over klimaatverandering in te brengen bij het maken van beleid of visies. Om overheden te interesseren voor klimaatadaptatie is het van belang de effecten ‘tastbaar’ te maken. In sessies verkennen onderzoekers en beleidsmedewerkers samen welke klimaateffecten belangrijk zijn voor specifieke Nederlandse regio’s en gemeenten. Hiervoor gebruiken de deelnemers verschillende instrumenten zoals de Klimaateffectatlas, en technieken zoals de Touchtable of Surfacetable. Deze computers met horizontaal liggend groot scherm, ingebouwd in een tafel, kunnen allerlei kaarten weergeven. Ook kunnen deelnemers aan een atelier oplossingen op de tafel intekenen. De computer rekent dan uit wat de effecten van de oplossing zijn. Daarnaast zijn er databases beschikbaar met adaptatiemaatregelen.

Voor de Touchtable is er een toepassing ontwikkeld voor het veenweidegebied. De Maptable is onder andere ingezet in de hotspot Rijnenburg en binnen FutureCities. De ontwikkelde toepassing helpt bij het vormgeven van adaptatie in het stedelijk gebied. De Klimaateffectatlas is via de SurfaceTable toegankelijk gemaakt en wordt ingezet in de klimaatateliers. Er zijn al veel ateliers georganiseerd in, onder andere in Rijnenburg, Hoogeveen, Watergraafsmeer en Den Haag/Transvaal.